Цытаванне па APA 7 — поўны гід для студэнтаў з унутрытэкставымі спасылкамі і прыкладамі спісу літаратуры

Пратэрмінавалі здачу, бо кіраўнік вярнуў працу «на дапрацоўку спасылак»? У адным раздзеле — квадратныя дужкі і ГАСЦ, у іншым — APA, а ў спісе палова крыніц без DOI і з «даступна па спасылцы»? Калі цытаванне раз’язджае, нават моцная курсавуха ці дыпломная рызыкуюць атрымаць бал ніжэй. Добрая навіна: правілы APA 7 лагічныя, іх можна хутка прывесці да адзінага фармату і не губляць балы на тэхніцы.

APA 7 — гэта сістэма «аўтар-год» у тэксце і поўныя бібліяграфічныя запісы ў спісе. У дужках: прозвішча і год, для дослоўных — старонкі. У спісе: алфавітам, з курсівам назваў часопіса/кнігі і DOI як спасылка. Ніжэй — кароткія правілы, тыповыя шаблоны і жывыя прыклады, якія можна адразу капіяваць і падстаўляць свае даныя.

In this guide

• Што такое цытаванне APA 7 і калі яно патрэбнае?
• Як цытаваць па APA: што ставіць у дужках і калі?
• Як аформіць спіс літаратуры па фармаце цытавання APA?
• Як запісаць крыніцу з адным, двума і трыма+ аўтарамі па APA 7?
• Як аформіць розныя тыпы крыніц у APA 7?
• Як рабіць дослоўныя цытаты і пераказ па APA 7?
• Што рабіць з крыніцамі без аўтара, без даты або без старонак?
• Як паказваць DOI і URL у спасылках па APA 7?
• Чым адрозніваюцца ўнутрытэкставае цытаванне і запіс у спісе — прыклады і табліца?
• Якія памылкі студэнты часта робяць у цытаванні APA 7?
• Як цытаванне працуе ў розных дысцыплінах — канкрэтныя прыклады?
• Як аформіць спасылкі на табліцы, фігуры і дадзеныя ў тэксце па APA 7?
• Як хутка праверыць фармат цытавання APA перад здачай?
• Before you move on: цытаванне APA 7 checklist
• Часта задаваныя пытанні
• Recommended internal links

Што такое цытаванне APA 7 і калі яно патрэбнае?

APA 7 — гэта сёмае выданне стандартаў Амерыканскай псіхалагічнай асацыяцыі, якія рэгламентуюць, як пазначаць крыніцы ў тэксце і як складаць спіс літаратуры. Яго выкарыстоўваюць у сацыяльных і паводзінскіх навуках, адукацыі, менеджменце, камунікацыях, ахове здароўя і сумежных дысцыплінах. Для курсавай, семінара ці дыпломнай у беларускіх ВНУ выкладчыкі часта патрабуюць менавіта гэты фармат.

Калі ваш факультэт не ўказаў іншы стыль (напрыклад, Chicago ці MLA), смела прытрымлівайцеся APA 7. Ён просты: унутры тэксту — прозвішча аўтара і год (і старонкі пры дослоўнай цытаце), у спісе — поўны бібліяграфічны запіс з DOI/URL, калі ёсць.

Кароткія тэрміны

• Унутрытэкставае цытаванне — кароткае пасыланне ў дужках у тэксце (аўтар, год, старонка).
• Спіс літаратуры (References) — канчатковы спіс усіх выкарыстаных крыніц.
• DOI — пастаянны ідэнтыфікатар артыкула ў інтэрнэце ў выглядзе спасылкі.
• Электронная крыніца — вэб-старонка, дакумент у інтэрнэце, preprint, код і інш.

Чаму менавіта APA 7

Сёмае выданне спрасціла шмат дробязяў: няма «Retrieved from», DOI падаецца як спасылка, дапушчальна «et al.» з першага згадвання пры 3+ аўтарах, а назвы часопісаў пішуцца поўнасцю і курсівам. Гэта эканоміць час і памяншае колькасць механічных памылак.

Як цытаваць па APA: што ставіць у дужках і калі?

У тэксце ставім прозвішча і год: (Пяткевіч, 2020). Калі дослоўная цытата, дадаем старонку: (Пяткевіч, 2020, с. 45). Калі аўтар згадваецца ў сказе, у дужках пакідаем толькі год: Пяткевіч (2020) паказвае, што …

Два аўтары цытуем як (Іванова і Сцяпаненка, 2021). Тры і больш — (Іванова et al., 2022) ужо з першага разу. Для калектыўных аўтараў бярэм назву арганізацыі: (UNICEF, 2023).

Аўтар у тэксце vs аўтар у дужках

• Аўтар у сказе: Іванова і Сцяпаненка (2021) даказалі …
• Аўтар толькі ў дужках: … што ўзровень даверу знізіўся (Іванова і Сцяпаненка, 2021).

Старонкі і параграфы

Для дослоўных: «…» (Пяткевіч, 2020, с. 45). Калі старонак няма (вэб), выкарыстоўвайце параграф: (Белстат, 2022, парагр. 3) або раздзел («Метадалогія», парагр. 2).

Некалькі крыніц адначасова

Калі параўноўваеце вынікі: (Іванов, 2019; Кавальчук, 2020; UNICEF, 2023). Парадак — алфавіт прозвішча/назвы.

Як аформіць спіс літаратуры па фармаце цытавання APA?

Асноўныя правілы: назва раздзела — References, кожны запіс з вісячым водступам 0,5", алфавітам па першым аўтары, без нумарацыі. Назва артыкула — з маленькай літары (sentence case), назва часопіса — поўнасцю і курсівам, нумар тома — курсівам, выпуск — у дужках без курсива, старонкі — дыяпазон. DOI — як спасылка.

Пакрокава:

1. Вызначце тып крыніцы (артыкул, кніга, раздзел, вэб-старонка).
2. Выпішыце аўтараў у фармаце Прозвішча, І. І.
3. Дадайце год у дужках.
4. Падайце назву працы (sentence case, без курсива для артыкула).
5. Укажыце крыніцу публікацыі (часопіс курсівам; для кнігі — выдавец).
6. Дадайце том, выпуск, старонкі (калі дастасавальна).
7. Дадайце DOI або URL.

Прыклады спісу літаратуры APA: гатовыя шаблоны

• Артыкул з DOI: Прозвішча, І. І., Прозвішча, І. І., & Прозвішча, І. І. (Год). Назва артыкула. Назва часопіса, 12(3), 45–60. https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx
• Кніга: Прозвішча, І. І. (Год). Назва кнігі. Выдавец.
• Раздзел у рэдаванай кнізе: Прозвішча, І. І. (Год). Назва раздзела. У І. І. Рэдактар (Ed.), Назва кнігі (с. 25–40). Выдавец.
• Вэб-старонка: Арганізацыя. (Год, Месяц Дзень). Загаловак старонкі. URL

Фармат цытавання APA: дробныя дэталі

• Пастаўце коску перад «&» у спісе аўтараў у «References».
• Для 21+ аўтараў: першых 19, затым «…», і апошні аўтар.
• Не ставіце месца выдання кнігі (яно прыбрана ў 7 выданні).

Як запісаць крыніцу з адным, двума і трыма+ аўтарамі па APA 7?

Адзін аўтар: (Кавальчук, 2020) — у тэксце; у спісе: Кавальчук, І. (2020). Назва … Два аўтары: (Сідаров і Пятрова, 2021); у спісе: Сідаров, А., & Пятрова, Н. (2021). Тры і больш аўтараў: (Ляўчук et al., 2022) з першага згадвання; у спісе — усіх аўтараў да 20.

Калектыўныя аўтары захоўваюцца як арганізацыі: (World Bank, 2020); у спісе: World Bank. (2020). Report title. URL

APA 7 выданне спасылкі: адрозненні для 1–2 і 3+ аўтараў

• 1–2 аўтары: у тэксце заўсёды пералічвайце ўсіх.
• 3+ аўтары: у тэксце — толькі першы аўтар + et al.; у спісе — да 20 прозвішчаў.
• Калі ў адным годзе ў таго ж аўтара некалькі прац, дадавайце літары: (Іванова, 2020a; Іванова, 2020b).

Прыклады (унутрытэкставае і спіс)

• Унутрытэкстава: (Бараў, 2019); (Грыб і Дзянісаў, 2021); (Пятровіч et al., 2023).
• Спіс: Бараў, П. (2019). Назва … / Грыб, С., & Дзянісаў, Ю. (2021). Назва … / Пятровіч, А., Кузьміч, Л., & Раманаў, Д. (2023). Назва …

Як аформіць розныя тыпы крыніц у APA 7?

Правільны шаблон залежыць ад тыпу. Артыкулы — з томам/выпускам/старонкамі і DOI. Кнігі — з выдаўцом. Раздзелы ў кнігах — з «У» і рэдактарам. Вэб-старонкі — з датай і URL. Заканадаўчыя акты — з афіцыйнай назвай і рэквізітамі.

Журнальны артыкул з DOI

Іванова, Н., & Сцяпаненка, Ю. (2021). Фактары задаволенасці кліентаў у малым розніку. Journal of Retail Studies, 15(2), 33–49. https://doi.org/10.1234/jrs.2021.5678

Кніга і раздзел у рэдаванай кнізе

• Кніга: Кавальчук, І. (2020). Уводзіны ў сацыяльную псіхалогію. Акадэмкніга.
• Раздзел: Ляўчук, М. (2022). Мадэлі лідарства ў медыцынскіх камандах. У Р. Кузьма (Ed.), Менеджмент у ахове здароўя (с. 75–96). МедыПрэс.

Вэб-старонка/справаздача без DOI

UNICEF. (2023, May 14). Child well-being in Eastern Europe. https://www.unicef.org/eastern-europe/well-being

Закон/норматыў

Мінфін Беларусі. (2021). Палажэнне аб бухгалтарскім уліку … № ХХХ. Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал. URL

Дадзеныя, код, прэпрынт

• Датаcэт: World Bank. (2022). Belarus economic indicators [Data set]. https://data.worldbank.org/indicator/…
• Preprint: Іваноў, Д. (2020). Назва даследавання. PsyArXiv. https://doi.org/10.31234/osf.io/xxxxx

Як рабіць дослоўныя цытаты і пераказ па APA 7?

Даслоўная цытата патрабуе старонкі або параграфа. Кароткія (да 40 слоў) — у двукоссі ў тэксце, доўгія — як блок без двукоссяў, водступам. Пераказ (paraphrase) — без абавязковай старонкі, але з аўтарам і годам.

Кароткія і доўгія цытаты

• Кароткая: «Кліентская лаяльнасць залежыць ад успрымання справядлівасці» (Іванова, 2021, с. 37).
• Блок-цытата: асобны абзац з водступам злева, крыніца пасля кропкі: (Іванова, 2021, с. 37–38).

Пераказ без старонак

Калі вы пераказваеце ідэю, дастаткова (Аўтар, Год). Калі ёсць магчымасць, пазначце раздзел або табліцу, каб кіраўніку было прасцей праверыць.

Што рабіць з крыніцамі без аўтара, без даты або без старонак?

Без аўтара выкарыстоўвайце загаловак у двукоссі або курсівам (калі гэта кніга/часопіс) замест прозвішча. Без даты — (n.d.). Без старонак — параграф або раздзел.

Без аўтара

• Унутрытэкстава: («Даведнік па сацыялогіі», 2020).
• Спіс: Даведнік па сацыялогіі. (2020). Выдавец.

Без даты

• Унутрытэкстава: (Белстат, n.d.).
• Спіс: Белстат. (n.d.). Назва старонкі. URL

Без старонак

• Унутрытэкстава: (WHO, 2022, «Methods», парагр. 4).
• Для PDF можа быць «с. e15» калі нумарацыя электронная.

Як паказваць DOI і URL у спасылках па APA 7?

DOI падаём у выглядзе спасылкі https://doi.org/… без «DOI:». Калі ёсць і DOI, і стабільны URL, аддайце перавагу DOI. Для матэрыялаў, што змяняюцца, указвайце дату публікацыі; дату доступу ставіць не трэба, акрамя выпадку, калі кантэнт часта абнаўляецца і няма даты публікацыі.

DOI у форме спасылкі

Правільна: https://doi.org/10.1037/arc0000123 Няправільна: DOI: 10.1037/arc0000123

URL без «Retrieved from»

Проста падайце чысты URL напрыканцы спасылкі. Без кропкі пасля URL/DOI.

Чым адрозніваюцца ўнутрытэкставае цытаванне і запіс у спісе — прыклады і табліца?

Каротка: унутрытэкставае — мінімум (аўтар, год, старонка пры цытаце); у «References» — поўная інфармацыя для пошуку. Яны мусяць адпавядаць адзін аднаму: кожная дужка ў тэксце мае свой запіс у спісе, і наадварот.

Параўнальная табліца: прыклады «у тэксце» vs «у спісе»

Сітуацыя	Унутрытэкставае	Запіс у спісе
1 аўтар, пераказ	(Кавальчук, 2020)	Кавальчук, І. (2020). Уводзіны ў сацыяльную псіхалогію. Акадэмкніга.
2 аўтары, пераказ	(Грыб і Дзянісаў, 2021)	Грыб, С., & Дзянісаў, Ю. (2021). Назва артыкула. Journal…, 12(3), 45–60. https://doi.org/...
3+ аўтараў, першае і наступнае	(Пятровіч et al., 2023)	Пятровіч, А., Кузьміч, Л., & Раманаў, Д. (2023). Назва … Journal…, 10(1), 1–12. https://doi.org/...
Арганізацыя як аўтар	(UNICEF, 2023)	UNICEF. (2023, May 14). Child well-being in Eastern Europe. URL
Без аўтара (загаловак)	(«Даведнік па сацыялогіі», 2020)	Даведнік па сацыялогіі. (2020). Выдавец.

Якія памылкі студэнты часта робяць у цытаванні APA 7?

Самыя частыя — змешванне стыляў, няпоўныя даныя і няправільнае выкарыстанне et al. Вынік — разрыў паміж тэкстам і «References» і страчаныя балы.

1. Няправільнае «et al.» з двума аўтарамі
   Прыклад: (Іванова et al., 2021) калі ў працы два аўтары.
   Як правільна: (Іванова і Сцяпаненка, 2021). «Et al.» — толькі для 3+.

2. Кропка пасля DOI/URL
   Прыклад: https://doi.org/10.1234/xyz.2020.1.
   Карэкцыя: без кропкі, каб спасылка клікавалася.

3. Назва артыкула з вялікай літары як у загалоўку
   Прыклад: Назва Артыкула Абсалютна Вялікімі.
   Карэкцыя: sentence case — «Назва артыкула абсалютна вялікімі» → «Назва артыкула абсалютна вялікімі».

4. Нумарацыя спісу і змешванне з ГАСЦ
   Прыклад: [1] Кавальчук І.І. Уводзіны … Мінск: …
   Карэкцыя: без нумарацыі, фармат APA: Кавальчук, І. (Год). Назва … Выдавец.

5. Няма адпаведнасці паміж тэкстам і спісам
   Прыклад у тэксце: (Пятровіч, 2023); у спісе — Пятровіч, 2022.
   Карэкцыя: праверце гады, аўтараў і адпаведнасць кожнай дужкі.

Weak vs Strong: запіс вэб-крыніцы

Няправільна:
Папраўкі ў бюджэт Беларусі. Даступна па спасылцы: http://minfin.gov.by/budget (дата доступу 01.02.2024)

Правільна:
Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь. (2024, February 1). Папраўкі ў бюджэт. http://minfin.gov.by/budget

Як цытаванне працуе ў розных дысцыплінах — канкрэтныя прыклады?

Правілы APA 7 аднолькавыя, але тыпавыя крыніцы розныя. Ніжэй — як гэта выглядае ў тэксце і ў спісе ў розных сферах.

Сацыяльныя навукі / псіхалогія

• Тэкст: «Сацыяльнае параўнанне ўплывае на задаволенасць» (Festinger, 1954; Іванова, 2021).
• Спіс: Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. https://doi.org/…

Ахова здароўя / сёстрынская справа

• Тэкст: Пры вы выпісцы дадатковая тэлефанічная падтрымка павялічвае прытрымліванне лекам (Naylor et al., 2011).
• Спіс: Naylor, M. D., Brooten, D. A., … (2011). Transitions of elders… Journal of Nursing Care Quality, 26(1), 33–39. https://doi.org/…

Бізнес/менеджмент

• Тэкст: «Справядлівы расклад бонусаў зніжае плиннасць кадраў» (Colquitt et al., 2001).
• Спіс: Colquitt, J. A., Conlon, D. E., … (2001). Justice at the millennium… Journal of Applied Psychology, 86(3), 425–445. https://doi.org/…

Калі вы яшчэ выбіраеце тэму або фармулюеце пытанне даследавання, паглядзіце: Ад шырокіх ідэй да працоўнай тэмы і Ад ідэяў да дакладнага даследчага пытання. Для адбору надзейных крыніц патрэбны правільныя базы і DOI — дапаможа артыкул Праверка надзейнасці крыніц праз базы даных і DOI. Калі будуеце гіпотэзы і сувязі пераменных, карысна прачытаць Як мэта вядзе да задач, а задачы — да гіпотэзы.

Як аформіць спасылкі на табліцы, фігуры і дадзеныя ў тэксце па APA 7?

Калі вы бярэце табліцу/фігуру з іншай крыніцы, зрабіце подпіс пад табліцай/фігурай з указаннем аўтара і года, а таксама поўны запіс у «References». Для адаптаваных элементаў пазначайце «адаптавана з» у подпісе (па-беларуску — «адаптавана з»), унутрытэкставае цытаванне — стандартнае.

Прыклад подпісу (адаптавана)

Табліца X. Асноўныя паказчыкі … (адаптавана з World Bank, 2022).

Дадзеныя і графікі

Калі будуеце графік па публічных дадзеных, у тэксце спасылайцеся на dataset: (World Bank, 2022), у спісе — поўны запіс як «[Data set]».

Як хутка праверыць фармат цытавання APA перад здачай?

Алгарытм просты: за 15–20 хвілін можна злавіць 80% тэхнічных памылак. Прайдзіцеся па тэксце і «References» у адзін заход.

Хуткая праверка ўнутры тэксту

1. Прайдзіце праз пошук «(» і праверце, ці паўсюль ёсць год.
2. Кароткія цытаты — са «с.» або «парагр.»; пераказы — без старонак.
3. Для 3+ аўтараў — «et al.» з першага разу.
4. Некалькі крыніц у дужках — праз «;» і алфавітам.

Хуткая праверка «References»

1. Алфавіт па прозвішчы першага аўтара.
2. Назва часопіса — поўная і курсівам; том — курсівам; выпуск — у дужках.
3. Назва артыкула — sentence case.
4. DOI/URL без кропкі напрыканцы.
5. Усе ўнутрытэкставыя крыніцы прысутнічаюць у спісе і наадварот.

Парада па інструментах

Можна зрабіць экспарт з Google Scholar у фармаце APA 7, але заўсёды правярайце метаданыя (год, выпуск, старонкі), асабліва для preprint і вэб-старонак.

---

Before you move on: цытаванне APA 7 checklist

• У тэксце кожная спасылка мае прозвішча і год (і «с.» для дослоўных).
• Для 3+ аўтараў у тэксце выкарыстоўваецца «et al.» з першага згадвання.
• У спісе літаратуры запісы ідуць алфавітам, без нумарацыі, з вісячым водступам.
• Назвы артыкулаў — у sentence case; назвы часопісаў — поўныя і курсівам.
• Нумар тома — курсівам; выпуск у дужках; дыяпазон старонак пазначаны.
• DOI пададзены як спасылка https://doi.org/…; URL без кропкі напрыканцы.
• Кожная ўнутрытэкставая спасылка ёсць у «References» і наадварот.
• Арганізацыі як аўтары правільна перанесены ў тэкст і спіс.
• Крыніцы без аўтара/даты/старонак аформлены з загалоўкам, n.d., парагр.
• Падпісаныя і цытаваныя ўсе запазычаныя табліцы/фігуры/дадзеныя.