APA 7 бойынша сілтеме жасау — мәтін ішіндегі сілтемелер және әдебиеттер тізімі мысалдары бар толық студенттік нұсқаулық

Тақырыбыңыз дайын, бірақ әр сөйлемнің соңында дөңгелек жақша қашан қойылады, «et al.» қашан жазылады, DOI қашан керек – бәрі бір-біріне араласып кетеді ме? Жетекші «APA 7-ге реттеңіз» дейді, ал сізде «мәтін ішіндегі сілтеме ме, әлде ескертпе ме?» деген күмәндер. Қазақстан ЖОО-ларындағы дипломдық/магистрлік жұмыс мәдениетінде формалды ұсақ-түйекке қайтып-қайтып түзету алғыңыз келмесе, APA 7 сілтеме жасау қағидаларын бір рет жүйелі түрде игеру тиімді.

Қысқаша жауап: APA 7 сілтеме жасау автор–жыл қағидасына сүйенеді: мәтін ішінде (Автор, Жыл) не Автор (Жыл) түрінде белгіленіп, соңында толыққанды әдебиеттер тізімі беріледі. Негізгі қадамдар: дереккөз түрін тану, авторлар мен жылды дәл беру, атауларды дұрыс бас әріппен жазу, журнал атауын курсивпен көрсету, DOI/URL-ді мүмкін болса қосудан тұрады.

In this guide

• APA 7 сілтеме жасау деген не және неге ол сіздің жұмысыңызға керек?
• Мәтін ішіндегі сілтеме APA қалай жазылады?
• Әдебиеттер тізімі APA үлгісі қандай және базалық формат қалай құрылады?
• Әртүрлі дереккөздерге APA форматында дереккөз көрсету қадамдары қандай?
• Қайталанатын авторлар, бірдей жылы еңбектер және автор саны көп болса қалай рәсімделеді?
• Дереккөз жоқ немесе толық емес мәлімет болса не істеймін?
• Студенттер APA 7 бойынша сілтеме жасауда қандай қателерді жиі жібереді?
• APA 7 рәсімдеу бойынша жұмыс бетінің параметрлері қандай болуы тиіс?
• Мәтін ішіндегі сілтеме мен әдебиеттер тізімі арасында қандай байланыс және айырма бар?
• Before you move on: APA 7 тексеру парағы

APA 7 сілтеме жасау деген не және неге ол сіздің жұмысыңызға керек?

APA 7 – әлеуметтік және мінез-құлық ғылымдарында кең қолданылатын автор–жыл негізіндегі сілтеме стилі. Ол екі бөліктен тұрады: мәтін ішіндегі қысқа сілтеме және жұмыстың соңындағы толық әдебиеттер тізімі. Дұрыс рәсімдеу плагиаттан қорғап, аргументіңіздің қай дереккөзге сүйенгенін дәл көрсетеді.

APA 7 нұсқасының қысқаша портреті

• Мәтін ішіндегі сілтеме (in-text citation): Автор тегі және жыл, қажет болса бет/параграф нөмірі.
• Әдебиеттер тізімі (reference list): Автор(лар), жыл, еңбек атауы, дерек көзі, том(нөмір), беттер, DOI/URL.

Автор-жыл жүйесі қалай жұмыс істейді?

Егер сіз сөйлемде авторды атасаңыз: «Ivanov (2020) пайымдайды…». Атамаған жағдайда: «...деп есептеледі (Ivanov, 2020).» Тікелей дәйексөзде бет көрсетіледі: (Ivanov, 2020, p. 15).

Құрамдас бөліктер: мәтін ішіндегі сілтеме мен әдебиеттер тізімі

• Мәтін ішіндегі сілтеме – қысқа бағдар беру.
• Әдебиеттер тізімі – сол сілтеменің толық паспорты. Екеуі бір-біріне цифрлық із қалдырмай, дәл сәйкес келуі тиіс.

Мәтін ішіндегі сілтеме APA қалай жазылады?

Ереже қарапайым: автор тегі + жыл; тікелей дәйексөз болса бет/параграф нөмірі бар. Бір автор – (Sapar, 2021), екі автор – (Sapar & Omar, 2021), үш және одан көп автор – (Sapar et al., 2021). Ұйым авторы болса ұйым атауын жазыңыз.

Парафраз vs тікелей дәйексөз: бет нөмірі

• Парафраз: Сөзіңізбен баяндасаңыз, бет нөмірі міндетті емес: (Kassymov, 2019).
• Тікелей дәйексөз: Нақты сөйлем көшірсеңіз, бет көрсетіңіз: (Kassymov, 2019, p. 44) немесе көп бет: (pp. 44–45).
• Параграф: Веб-парақта бет жоқ болса, абзац нөмірін: (UNICEF, 2022, para. 3).

Бір автордан үштен көп авторға дейінгі ережелер

• 1 автор: (Aman, 2020).
• 2 автор: (Aman & Bek, 2020).
• 3+ автор: бірінші сілтемеден бастап (Aman et al., 2020).
• Бірдей алғашқы автор, бір жыл: айыру үшін a/b: (Aman et al., 2020a; Aman et al., 2020b).

Ұйым автор, авторсыз материал, екінші реттік дерек

• Ұйым автор: (World Bank, 2023).
• Авторсыз: атаудың қысқаша нұсқасын тырнақшаға алып: (“Kazakhstan Economic Outlook,” 2021).
• Екінші реттік: бастапқы дерек қолжетімсіз болса: (Sapar, 2018, as cited in Omar, 2021). Мүмкіндігінше бастапқы дереккөзге барыңыз.

Әлсіз vs нақты мәтін ішіндегі сілтеме (салыстыру кестесі)

Жағдай	Әлсіз нұсқа	Нақты APA 7 нұсқасы
1 автор, парафраз	(A.)	(Aman, 2020)
2 автор, дәйексөз	(Aman&Bek 2020 15)	(Aman & Bek, 2020, p. 15)
3+ автор	(Aman, Bek, Zhan, 2020)	(Aman et al., 2020)
Ұйым автор	(WB 2023)	(World Bank, 2023)

Әлсіз және күштірек мысал

Әлсіз: “Zhumabayev (2022) claims motivation helps (p. 5).”

Күштірек: “Zhumabayev (2022) студенттердің ішкі мотивациясы жоғары болғанда тапсырмаға жұмсайтын уақыты артады (p. 5).”

Әдебиеттер тізімі APA үлгісі қандай және базалық формат қалай құрылады?

Әдебиеттер тізімінде әр жазбада автор(лар), жыл, атау, дерек көзі/журнал, том(нөмір), беттер, DOI/URL беріледі. Автор тізімі бастапқы сегіз авторға дейін толық, 20-ға дейін соңғы автор алдында көп нүкте қойылады. Еңбек атауы сөйлем регистрінде, журнал атауы курсивпен жазылады.

Кітап, мақала, веб-бет форматы

• Журнал мақаласы: Author, A. A., Author, B. B. (Year). Title of article. Title of Journal, volume(issue), pages. https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx
  Мысал: Akhmetov, D., & Nurtas, A. (2021). Digital literacy among first-year students. Journal of Educational Research, 45(3), 210–228. https://doi.org/10.1234/jer.2021.5678
• Кітап: Author, A. A. (Year). Title of book (Edition). Publisher.
  Мысал: Utebayeva, S. (2020). Research methods in social sciences (2nd ed.). AlmaPress.
• Веб-бет: Organization/Author. (Year, Month Day). Title of page. Site Name. URL
  Мысал: Ministry of Health. (2022, March 10). COVID-19 vaccination program updates. Government of Kazakhstan. https://www.gov.kz/...

DOI, URL және қолжетімділік күні

• DOI бар болса – әрқашан қосыңыз. Курсивсіз, гиперсілтеме түрінде.
• URL тек онлайн ғана бар материалға.
• Қолжетімділік күні APA 7-де әдетте керек емес, бірақ мазмұны өзгеретін бетке (мысалы, статистика дашборды) қосқан жөн: Retrieved Month Day, Year, from URL.

Бас әріптер мен курсив: атауларды рәсімдеу

• Мақала/кітап тарауы атауы: тек бірінші сөз бен жалқы есімдер бас әріппен.
• Журнал/кітап атауы: Бас әріптер ережесі сақталады, журнал/кітап атауы курсивпен.
• Том нөмірі курсивпен, нөмірі дөңгелек жақшада: 12(3), 45–60.

Reference entry жасау қадамдары (нөмірленген)

1. Дереккөз түрін анықтаңыз (журнал мақаласы, кітап, веб-бет).
2. Автор(лар)ды толық тізімдеңіз, бастапқы ретін сақтаңыз.
3. Жылды тексеріңіз; онсыз «n.d.» қолданыңыз.
4. Атауды сөйлем регистрімен енгізіңіз; журнал/кітап атауын курсивпен қалдырыңыз.
5. Том(нөмір) мен бет ауқымын қосыңыз.
6. DOI бар-жоғын тексеріңіз; болса — гиперсілтеме ретінде беріңіз.
7. URL тек онлайн-ғана материалға; қажет болса алынған күнін қосыңыз.
8. Үтір, нүкте, жақша аралықтарын APA 7 бойынша тексеріңіз.

Әртүрлі дереккөздерге APA форматында дереккөз көрсету қадамдары қандай?

Қалып бір болғанымен, дереккөз түріне қарай өрістердің тәртібі өзгереді. Төмендегі үлгілер нақты жазбаларды құрастыруға көмектеседі.

Ғылыми журнал мақаласы (онлайн/баспа)

• Онлайн:
  Kanyshev, R., Alina, M., & Erbol, S. (2023). Fintech adoption among SMEs in Almaty. Central Asian Business Review, 9(2), 77–95. https://doi.org/10.5678/cabr.2023.00902
• Баспа (DOI жоқ):
  Nurpeisova, L. (2019). Classroom climate and student engagement. Eurasian Education Studies, 14(1), 12–26.

Әлеуметтік ғылымдар мысалы (психология):
Kudaibergen, A., & Serik, T. (2021). Perceived stress and sleep quality among undergraduates. Psychology in Practice, 18(4), 233–245. https://doi.org/10.4321/pip.2021.184233

Монография мен жинақтағы тарау

• Кітап:
  Sabitov, M. (2020). Quantitative data analysis with R. Steppe University Press.
• Жинақтағы тарау:
  Aidar, K. (2022). Service quality in regional hospitals. In B. N. Askar & L. Omar (Eds.), Health management in emerging economies (pp. 101–118). AlmaBooks.

Денсаулық сақтау (мейіргер ісі) мысалы:
Zhaksylyk, G., & Tulegen, R. (2022). Medication adherence among older adults after discharge. Nursing Outcomes Review, 6(1), 54–70. https://doi.org/10.2444/nor.2022.61054

Онлайн жаңалық, заңнамалық акт, статистика дерекқоры

• Жаңалық:
  Kazinform. (2024, January 15). Universities to expand research internships. https://www.inform.kz/...
• Заң:
  Code of the Republic of Kazakhstan “On Health.” (2020). https://adilet.zan.kz/...
• Статистика:
  Bureau of National Statistics. (2023). Youth unemployment rate dashboard. Retrieved May 20, 2026, from https://stat.gov.kz/...

Бизнес/менеджмент мысалы:
Mukhamed, Y., & Altyn, Z. (2020). Lean practices in Kazakhstani manufacturing. Operations & Strategy, 12(3), 145–163.

Қайталанатын авторлар, бірдей жылы еңбектер және автор саны көп болса қалай рәсімделеді?

Бір автордың бірнеше еңбегі немесе бір жылдағы екі-үш туынды жиі кездеседі. Мұндайда оқырман шатаспайтындай айыру белгілерін қолданыңыз.

Бір автордың бірнеше еңбегі

Әдебиеттер тізімінде авторы бірдей жазбаларды жыл бойынша өсу ретімен беріңіз. Мәтінде: (Aman, 2019; 2021) түрінде қысқартуға болады.

Бір жылдағы екі дерек: a, b индексі

Егер бір автордың 2020 жылғы екі еңбегі болса:
Мәтінде: (Aman, 2020a, 2020b).
Тізімде:
Aman, T. (2020a). ...
Aman, T. (2020b). ...

Алты және одан көп автор: қысқарту ережесі

Мәтінде бірінші автор + et al. қолданылады: (Saparov et al., 2022).
Әдебиеттер тізімінде 20 авторға дейінгі тізім ережесін сақтаңыз: алғашқы 19 автор, көп нүкте, соңғы автор.

Дереккөз жоқ немесе толық емес мәлімет болса не істеймін?

Әлеуметтік желі жазбалары, жаңалық парақшалары немесе айырбасталған презентациялар жиі толық емес. Ережеге сай ең сенімді жақындасуды таңдаңыз.

Автор жоқ

Автордың орнына атаудың қысқаша нұсқасын қолданыңыз:
Мәтінде: (“Online learning tips,” 2021)
Тізімде: Online learning tips. (2021, May 2). EdTech Hub. URL

Жылы жоқ

Жыл белгісіз болса: (n.d.) қолданыңыз:
Madiyev, B. (n.d.). Data storytelling for policy. Policy Lab. URL

Бет не тарау жоқ: балама нұсқалар

Вебтен алынған PDF-та бет белгіленбесе, абзац нөмірін немесе бөлім атауын қолданыңыз: (para. 4) немесе (Methods section). Қажет болса, дәйексөзді қысқартып, парафраз жасаңыз.

Студенттер APA 7 бойынша сілтеме жасауда қандай қателерді жиі жібереді?

Төмендегі нақты қателер мәтіннің сапасын түсіреді және тексеріс кезінде бірден көзге түседі.

1. Қате: «Екі авторды амперсандпен сөйлем ішінде жазу»
   Мысал: “Aman & Bek (2020) find...”
   Түзету: Сөйлем ішінде and, жақша ішінде &: “Aman and Bek (2020) ...” немесе “(Aman & Bek, 2020)”.

2. Қате: «Дәйексөзде бет нөмірін қалдыру»
   Мысал: “... ‘self-efficacy improves performance’ (Kozybayev, 2019).”
   Түзету: “... (Kozybayev, 2019, p. 72).”

3. Қате: «Журнал атауын сөйлем регистрімен жазу және курсивсіз қалдыру»
   Мысал: “journal of marketing research, 17(2) ...”
   Түзету: Журнал атауы бас әріп/курсивпен: Journal of Marketing Research, 17(2), ...

4. Қате: «DOI-ды қысқа мәтінмен беру немесе “doi:” қосымшасын пайдалану»
   Мысал: “doi:10.1234/abc”
   Түзету: Толық гиперсілтеме: https://doi.org/10.1234/abc

5. Қате: «Автор тізімінде ‘және т.б.’ жазып жіберу»
   Мысал: “Aman, Bek, Zhan және т.б. (2021)”
   Түзету: Латынша «et al.» және тек мәтін ішінде: (Aman et al., 2021). Тізімде мүмкіндігінше толық авторлар көрсетіледі.

APA 7 рәсімдеу бойынша жұмыс бетінің параметрлері қандай болуы тиіс?

Стиль тек сілтеме емес, жалпы рәсімдеу қағидалары да бар. Қазақстан ЖОО талаптары әртүрлі болуы мүмкін, бірақ APA 7-нің базалық параметрлері мынадай.

Негізгі бет параметрлері

• Қағаз өлшемі A4 немесе US Letter (факультет талаптарына сай).
• Өріс: барлық жақтан ~2.54 см (1 inch).
• Қатар аралығы: қосарланған (double-spacing), әдебиеттер тізімінде де.
• Қаріп: 12 pt Times New Roman, 11 pt Calibri немесе 11 pt Arial – бірізді қолданыңыз.

Бөлім атаулары мен бет нөмірлері

• Бөлімдер APA деңгейлеріне сай пішімделеді (жуан/курсив қолдану ережелері).
• Бет нөмірлері әр бетте оң жақ жоғарыда.
• Әдебиеттер тізімі жаңа беттен басталады, “References” атауымен (оқу тіліне сай балама қолдануға болады, бірақ бірізділік сақталсын).

Мәтін ішіндегі сілтеме мен әдебиеттер тізімі арасында қандай байланыс және айырма бар?

Мәтіндегі әр қысқа сілтеме соңғы тізімдегі толық жазбамен дәл сәйкесуі керек; біреуі бар, екіншісі жоқ жағдай болмауы тиіс. Айырма – көлем мен мақсатында: мәтін ішіндегі сілтеме навигация атқарады, тізім – толық дерек ұсынады.

Қысқа салыстыру кестесі

Ерекшелік	Мәтін ішіндегі сілтеме	Әдебиеттер тізімі
Мақсаты	Дәл осы жерде қай дерекке сүйеніп тұрғанын көрсету	Дереккөзді қайта табуға қажет толық ақпарат
Құрамы	Автор тегі, жыл, қажет болса бет/абзац	Автор(лар), жыл, атау, дерек көзі, том(нөмір), бет, DOI/URL
Пішім	(Aman, 2020) немесе Aman (2020)	Aman, T. (2020). Title. Journal, 12(3), 45–60. https://doi.org/...

Пәндік контекст мысалдары (қолдану орны)

• Психология есептемесінде стресс пен ұйқы сапасы байланысын талқылағанда: (Kudaibergen & Serik, 2021).
• Мейіргер ісіндегі дәрі қабылдауды бағалаған параграфта: (Zhaksylyk & Tulegen, 2022, pp. 60–61).
• Менеджментте шығындарды қысқарту тәжірибесін талдай отырып: (Mukhamed & Altyn, 2020).

Before you move on: APA 7 тексеру парағы

• Әрбір мәтін ішіндегі сілтемеге тізімде толық жазба бар.
• Автор тізімі, жыл, атау, дерек көзі өрістері толтырылған.
• Дәйексөздерде бет/абзац нөмірі берілген.
• Журнал атауы курсивпен, том курсивпен, нөмір дөңгелек жақшада.
• DOI гиперсілтеме форматында; URL тек қажет болғанда.
• 3+ автор мәтін ішінде “et al.” арқылы қысқартылған.
• Бір жылдағы бірнеше еңбек “a/b” индексімен ажыратылған.
• Әдебиеттер тізімі әліпби ретімен, қосарланған интервалмен пішімделген.
• Атаулар сөйлем регистрінде, жалқы есімдер бас әріппен.
• Ұйым автор атауы бірізді жазылған (қысқарту болса, бір рет ашып көрсету).