Πώς να χρησιμοποιείς πηγές χωρίς λογοκλοπή — παράφραση, αυτούσια παράθεση και σωστή παραπομπή

Έχεις ανοίξει δέκα άρθρα για τη βιβλιογραφική σου επισκόπηση, σημειώνεις αποσπάσματα, αλλά στο άδειο έγγραφο νιώθεις παγιδευμένος/η: αν κολλήσεις κομμάτια, μοιάζει «ξένο·» αν αλλάξεις δύο λέξεις, ο επιβλέπων θα το πει «παράφραση-καθρέφτης». Και η απορία καίει: πώς αποφεύγω τη λογοκλοπή όταν το νόημα είναι των άλλων αλλά το κείμενο πρέπει να είναι δικό μου; Αυτός ο οδηγός, για φοιτητές προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων σε ελληνικά πανεπιστήμια, λύνει το πρακτικό «παράθεση ή παράφραση» και δείχνει ακριβώς πώς δένουν οι παραπομπές με τις «Αναφορές».

Η αποφυγή λογοκλοπής βασίζεται σε τρία πράγματα: κατανόηση του πρωτοτύπου, ουσιαστική αναδιατύπωση με δικά σου λόγια και ακριβής παραπομπή. Χρησιμοποίησε αυτούσια παράθεση για μοναδική διατύπωση ή κρίσιμους ορισμούς, και προτίμησε παράφραση όταν ενσωματώνεις το νόημα στο δικό σου επιχείρημα. Σε κάθε περίπτωση, σύνδεσε καθαρά τις ενδοκείμενες παραπομπές με τη λίστα «Αναφορές» στο τέλος.

In this guide

• Τι σημαίνει «σωστή χρήση πηγών» και πώς αποφεύγω τη λογοκλοπή;
• Πότε κάνω παράθεση και πότε παράφραση χωρίς λογοκλοπή;
• Πώς γίνεται η ακριβής αυτούσια παράθεση μέσα στο κείμενο;
• Πώς γράφω παράφραση που να μην θεωρείται λογοκλοπή;
• Πώς συνδέω σωστά τις παραπομπές με τη λίστα «Αναφορές»;
• Ποια είναι τα όρια του «κοινού τόπου» και πότε χρειάζεται παραπομπή;
• Πώς διαχειρίζομαι πολλές πηγές σε μία πρόταση χωρίς σύγχυση;
• Ποιες είναι οι βασικές διαφορές ανάμεσα σε APA, MLA και Chicago στις παραπομπές;
• Ποια λάθη κάνουν συχνότερα οι φοιτητές όταν χρησιμοποιούν πηγές;
• Πώς ελέγχω το κείμενο για ομοιότητες και λογοκλοπή ηθικά και πρακτικά;
• Πώς ενσωματώνω πηγές ομαλά ώστε να ρέει το κείμενο;
• Πώς τεκμηριώνω δεδομένα, αριθμούς και σχήματα χωρίς λογοκλοπή;
• Πριν συνεχίσεις: checklist για χρήση πηγών χωρίς λογοκλοπή

Τι σημαίνει «σωστή χρήση πηγών» και πώς αποφεύγω τη λογοκλοπή;

Σωστή χρήση πηγών σημαίνει να ξεχωρίζεις καθαρά τι ανήκει σε άλλους και τι είναι δική σου συμβολή, να αναπαράγεις πιστά το νόημα, και να παραπέμπεις με ακρίβεια. Για να αποφεύγεις τη λογοκλοπή, γράφεις με δικά σου λόγια μετά από ουσιαστική κατανόηση, χρησιμοποιείς εισαγωγικά μόνο όταν παραθέτεις αυτούσια, και συνδέεις κάθε ιδέα τρίτων με ενδοκείμενη παραπομπή και πλήρη εγγραφή στις «Αναφορές». Η ηθική γραφή δεν είναι «κόλπο» αλλά διαδικασία σκέψης και τεκμηρίωσης.

Γρήγοροι ορισμοί

• Αυτούσια παράθεση: αντιγράφεις την ακριβή διατύπωση με εισαγωγικά + παραπομπή + σελίδα.
• Παράφραση: αποδίδεις το ίδιο νόημα με νέο λόγο/δομή + παραπομπή (χωρίς εισαγωγικά).
• Σύνοψη: συμπυκνώνεις το βασικό νόημα πολλών προτάσεων/παραγράφων + παραπομπή.

Πότε χρειάζεται τι

Χρησιμοποίησε παράθεση για όρους-κλειδιά, ορισμούς ή φράσεις που έχουν ρητορική αξία. Προτίμησε παράφραση όταν θέλεις ομαλή ροή και ενσωμάτωση στο δικό σου επιχείρημα.

Γιατί δεν αρκούν «αλλαγές λέξεων»

Η «παράφραση-καθρέφτης» (ίδια δομή, αλλαγμένα συνώνυμα) φαίνεται στις αναφορές ομοιότητας και είναι αδύναμη ακαδημαϊκά, γιατί δεν δείχνει κατανόηση. Στόχευσε σε αναδόμηση: άλλαξε σειρά ιδεών, επέλεξε νέο παράδειγμα, δείξε δική σου σύνδεση με το θέμα.

Πότε κάνω παράθεση και πότε παράφραση χωρίς λογοκλοπή;

Διάλεξε αυτούσια παράθεση όταν η ακριβής φράση έχει αξία από μόνη της ή όταν ορίζεις έναν όρο όπως χρησιμοποιείται στην πηγή. Διάλεξε παράφραση χωρίς λογοκλοπή όταν το ζητούμενο είναι να εντάξεις την ιδέα στο δικό σου επιχείρημα και να κρατήσεις σταθερό τον δικό σου αφηγηματικό ρυθμό. Και οι δύο στρατηγικές απαιτούν παραπομπή.

Συγκριτικός πίνακας: Παράθεση vs Παράφραση vs Σύνοψη

Περίσταση	Αδύναμη επιλογή	Ισχυρή επιλογή	Παράδειγμα περίστασης
Ορισμός τεχνικού όρου	Παράφραση του ορισμού με μικρές αλλαγές	Αυτούσια παράθεση με σελίδα	«Ψηφιακός γραμματισμός» στον πρώτο ορισμό του συγγραφέα
Ιδέα που ενσωματώνεται στο δικό σου επιχείρημα	Αυτούσια παράθεση μεγάλης περιόδου	Παράφραση χωρίς λογοκλοπή με δική σου σύνδεση	Σύνθεση τριών μελετών για κίνητρα μαθητών
Μακροσκελές τμήμα με πολλά στοιχεία	Πολλές μικρές παραθέσεις στη σειρά	Σύνοψη με παραπομπές	Ανασκόπηση ερευνών για burnout νοσηλευτών
Φράση με ιδιαίτερη ρητορική/ιστορική αξία	Παράφραση που χάνει το ύφος	Αυτούσια παράθεση μικρού μήκους	Κλασική φράση για «ελευθερία του τύπου» στο δίκαιο

Κριτήριο: «παράθεση ή παράφραση;»

• Αν η αφαίρεση των εισαγωγικών χάνει κάτι ουσιώδες (ύφος, ακρίβεια ορισμού), κράτα την παράθεση.
• Αν η φράση «διακόπτει» τη δική σου φωνή ή γίνεται βαρύ κολάζ, προτίμησε παράφραση.
• Για μεγάλα αποσπάσματα, σκέψου σύνοψη και μετά μία εμβληματική μικρή παράθεση.

Παράδειγμα από διαφορετικά πεδία

• Κοινωνικές επιστήμες/Ψυχολογία: Αναφέρεις ότι η «αυτο-αποτελεσματικότητα συνδέεται με την επιμονή» — καλύτερα παράφραση με παραπομπή σε Bandura, αντί για copy-paste.
• Νοσηλευτική/Υγεία: Για ορισμό «συμμόρφωσης στη φαρμακευτική αγωγή» χρησιμοποίησε αυτούσια παράθεση με σελίδα, γιατί η διατύπωση επηρεάζει τη μέτρηση.
• Διοίκηση/Εκπαίδευση/Δίκαιο: Στο δίκαιο, οι «ratio decidendi» χωράνε αυτούσια παράθεση (μικρά αποσπάσματα). Στη διοίκηση, όταν περιγράφεις μοντέλο ηγεσίας, προτίμησε παράφραση με σύνδεση στο πλαίσιο της μελέτης σου.

Πώς γίνεται η ακριβής αυτούσια παράθεση μέσα στο κείμενο;

Χρησιμοποίησε εισαγωγικά, αντέγραψε ακριβώς τη διατύπωση, και πρόσθεσε ενδοκείμενη παραπομπή με αριθμό σελίδας. Για αποσπάσματα άνω των 40 λέξεων (στα περισσότερα στυλ), χρησιμοποίησε block quote φόρμα χωρίς εισαγωγικά και με απόσταση από το κείμενο, πάντα με παραπομπή. Διατήρησε λίγες και στοχευμένες παραθέσεις για να μην χαθεί η δική σου φωνή.

Μικρές αυτούσιες παραθέσεις

• Βάλε διπλά εισαγωγικά.
• Πρόσεξε τα σημεία στίξης να συμβαδίζουν με το στυλ (π.χ. APA: τελεία μετά την παρένθεση παραπομπής).
• Αν προσθέτεις/παραλείπεις λέξεις: [ ] για προσθήκη, … για παράλειψη μέσα στη φράση (όπως ορίζει το στυλ).

Block quotes (εκτεταμένες παραθέσεις)

Όταν το απόσπασμα είναι μεγάλο ή έχει δομική σημασία (π.χ. ρήτρα δικαστικής απόφασης), χρησιμοποίησε ξεχωριστή μορφοποίηση. Απόφυγε τη συσσώρευση block quotes — κάν’ το μία-δυο φορές σε ολόκληρη εργασία, αν είναι απολύτως απαραίτητο.

Ακρίβεια και ακεραιότητα

Η αυτούσια παράθεση είναι «λεπτομέρεια-κλειδί»: τήρησε την ορθογραφία, τις τυχόν ιδιομορφίες (sic), και δήλωσε τυχόν έμφαση που πρόσθεσες (π.χ. [έμφαση δική μου]).

Πώς γράφω παράφραση που να μην θεωρείται λογοκλοπή;

Διάβασε, κλείσε την πηγή, και εξήγησε με δικά σου λόγια το νόημα, αλλάζοντας και τη σύνταξη και τη σειρά των ιδεών. Έπειτα, ξανάνοιξε την πηγή για να ελέγξεις την ακρίβεια και πρόσθεσε παραπομπή. Απόφυγε την απλή αντικατάσταση συνωνύμων.

4 βήματα για ασφαλή παράφραση

1. Διάβασε μέχρι να μπορείς να πεις την ιδέα προφορικά χωρίς να κοιτάς.
2. Γράψε με δική σου δομή: ξεκίνα από το αποτέλεσμα αντί για την αιτία, άλλαξε παράδειγμα, συμπύκνωσε δύο προτάσεις σε μία.
3. Έλεγξε με την πηγή: μήπως αλλοίωσες ένα «μπορεί να» σε «σίγουρα»; Διόρθωσε αποχρώσεις.
4. Πρόσθεσε ενδοκείμενη παραπομπή και φρόντισε να υπάρχει πλήρης εγγραφή στις «Αναφορές».

Αδύναμη vs δυνατή παράφραση

Βαθμονόμηση: παράδειγμα από ψυχολογία (κοινωνικές επιστήμες)

Αδύναμη: Οι φοιτητές με μεγαλύτερη αυτο-αποτελεσματικότητα τείνουν να επιμένουν περισσότερο σε δύσκολους στόχους.
Δυνατή: Όταν οι φοιτητές πιστεύουν ότι «το έχουν», δεν εγκαταλείπουν εύκολα προκλητικές εργασίες, αλλά επιμένουν για περισσότερο χρόνο (παραπομπή).

Η δεύτερη δεν αντιγράφει δομή, μετακινεί το κέντρο βάρους, και παραμένει πιστή στο νόημα.

Συνηθισμένη παγίδα: «αποφυγή plagiarism» μόνο κατ’ όνομα

Αν απλώς αλλάζεις 3–4 λέξεις, η ομοιότητα θα φανεί. Η ουσία είναι η αναδόμηση και η δική σου φωνή. Θύμισέ το στον εαυτό σου: «γράφω για να συνδέσω, όχι για να μεταφέρω μηχανικά».

Πώς συνδέω σωστά τις παραπομπές με τη λίστα «Αναφορές»;

Κάθε ενδοκείμενη παραπομπή πρέπει να αντιστοιχεί σε μία και μόνο μία εγγραφή στη λίστα «Αναφορές» και αντίστροφα. Χρησιμοποίησε σταθερό στυλ (APA/MLA/Chicago) παντού, τήρησε τη μορφή ονομάτων/ετών/σελίδων, και βεβαιώσου ότι όλα τα URLs/DOIs λειτουργούν. Ένας γρήγορος αυτοέλεγχος: μέτρα τις ενδοκείμενες και τις εγγραφές — οι αριθμοί οφείλουν να συμφωνούν.

Δίκτυο παραπομπών: καθαρές γέφυρες

Η σχέση «κείμενο ↔ λίστα» πρέπει να είναι ορατή. Δες οπτικά πώς δένουν με παραδείγματα στον οδηγό Δίκτυο παραπομπών μεταξύ κειμένου και λίστας «Αναφορές».

Συνέπεια στυλ

Μείνε πιστός/ή σε ένα στυλ. Για κανόνες μορφής και παραδείγματα, δες τον οδηγό Δίκτυο παραπομπών που ενώνει το κείμενο με τη λίστα βιβλιογραφίας.

Μικρές λεπτομέρειες που γλιτώνουν μονάδες

• DOI όπου υπάρχει, όχι μόνο URL.
• Ημερομηνία πρόσβασης μόνο όπου απαιτείται (π.χ. ιστότοποι χωρίς ημερομηνία).
• Ακριβής σελιδαρίθμηση για αυτούσιες παραθέσεις.

Ποια είναι τα όρια του «κοινού τόπου» και πότε χρειάζεται παραπομπή;

«Κοινός τόπος» είναι πληροφορία που ένας μέσος αναγνώστης του πεδίου γνωρίζει χωρίς αναφορά (π.χ. «Το H2O είναι νερό»). Αν όμως το δεδομένο είναι ειδικό, αμφιλεγόμενο ή προέρχεται από συγκεκριμένη μελέτη, χρειάζεται παραπομπή. Όταν αμφιβάλλεις, πρόσθεσε παραπομπή — δεν χάνεις τίποτα.

Παραδείγματα ανά πεδίο

• Ψυχολογία: «Το Big Five περιλαμβάνει πέντε διαστάσεις» είναι κοινός τόπος· ποσοστά επίδρασης από συγκεκριμένη μετα-ανάλυση δεν είναι.
• Νοσηλευτική: «Ο δείκτης BMI >30 υποδηλώνει παχυσαρκία» είναι κοινός τόπος· ρυθμός συμμόρφωσης μετά από έξοδο από νοσοκομείο σε συγκεκριμένη χώρα απαιτεί παραπομπή.
• Εκπαίδευση: «Η διαμορφωτική αξιολόγηση δίνει ανατροφοδότηση» είναι κοινός τόπος· η επίδρασή της σε τυπικές εξετάσεις ανά βαθμίδα χρειάζεται πηγή.

Κανόνας ασφαλείας

Αν γράφεις νούμερα, ποσοστά, χρονιές, ονόματα ερευνών ή ειδικές διατυπώσεις θεωριών — βάλε παραπομπή.

Πώς διαχειρίζομαι πολλές πηγές σε μία πρόταση χωρίς σύγχυση;

Ομαδοποίησε πηγές που λένε το ίδιο πράγμα και παράθεσέ τες μαζί, με σωστό διαχωρισμό. Αν οι πηγές διαφωνούν, χώρισέ τες σε δύο προτάσεις και εξήγησε τη διαφορά. Μην «φορτώνεις» μια πρόταση με 5–6 ετερογενείς παραπομπές — η σαφήνεια προηγείται.

Τρείς τεχνικές ομαδοποίησης

• «Συμφωνία»: δύο-τρεις πηγές στο ίδιο σημείο της πρότασης.
• «Χρονολογική σκάλα»: από παλαιότερη προς νεότερη για να δείξεις εξέλιξη.
• «Θεματικά ζεύγη»: παράθεση αντίθετων πορισμάτων σε διαδοχικές προτάσεις.

Παράδειγμα από νοσηλευτική (υγεία)

«Η συμμόρφωση μειώνεται μετά την έξοδο στην κοινότητα (Smith, 2019; Pérez et al., 2021), αν και προγράμματα τηλε-παρακολούθησης δείχνουν μικρές βελτιώσεις (Lee & Chan, 2022).» Εδώ ξεχωρίζεις τάση και εξαίρεση.

Παράδειγμα από διοίκηση/μάρκετινγκ

«Η αξία μάρκας επηρεάζει την προθυμία πληρωμής (Aaker, 1991; Yoo & Donthu, 2001), αλλά η επίδραση αδυνατίζει σε αγορές με έντονο price-comparison (Grewal et al., 2010).»

Ποιες είναι οι βασικές διαφορές ανάμεσα σε APA, MLA και Chicago στις παραπομπές;

Στο APA, στο κείμενο χρησιμοποιείς (Συγγραφέας, Έτος) και στις αυτούσιες παραθέσεις προσθέτεις σελίδα· στις «Αναφορές» υπάρχει έμφαση στο έτος και στο DOI. Το MLA δίνει έμφαση στη σελίδα στο κείμενο (Συγγραφέας σελίδα) και λιγότερο στο έτος. Το Chicago προσφέρει δύο συστήματα: notes & bibliography (υποσημειώσεις) και author-date, πιο κοντά στο APA.

Πότε προτιμάται τι

• Κοινωνικές/Υγείας: συχνά APA.
• Ανθρωπιστικές: συχνά MLA ή Chicago (notes).
• Δίκαιο: συχνά ειδικά νομικά στυλ (π.χ. Bluebook) — ακολούθησε οδηγίες διδάσκοντα.

Μείνε συνεπής

Όποιο στυλ κι αν επιλέξεις/σου ζητηθεί, εφάρμοσέ το απαρέγκλιτα σε όλη την εργασία, από παραπομπές μέχρι βιβλιογραφία.

Πόρος για πρακτικά παραδείγματα

Για διαφορές μεταξύ ενδοκειμένων και λίστας «Αναφορές», συμβουλέψου επίσης τον οδηγό Δίκτυο παραπομπών μεταξύ κειμένου και λίστας «Αναφορές».

Ποια λάθη κάνουν συχνότερα οι φοιτητές όταν χρησιμοποιούν πηγές;

Οι πιο συχνές αστοχίες προκύπτουν από υπερβολική εξάρτηση από αυτούσιες παραθέσεις, επιφανειακές «παραφράσεις» και ασυνέπειες στις παραπομπές. Ακολουθούν συγκεκριμένα παραδείγματα με διορθώσεις που λειτουργούν στην πράξη.

Λίστα λαθών με διόρθωση

1. Υπερφόρτωση παραθέσεων
   Παράδειγμα: «Οι μαθητές "μαθαίνουν καλύτερα όταν έχουν κίνητρα" (X), "τα κίνητρα προκύπτουν από..." (Y), "οι δάσκαλοι πρέπει..." (Z).»
   Διόρθωση: Παράφραση-σύνθεση: «Η βιβλιογραφία συνδέει συστηματικά τα κίνητρα με την επίδοση, αποδίδοντάς τα σε εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες (X; Y; Z).»

2. Παράφραση-καθρέφτης
   Παράδειγμα: Αντικατάσταση 3 λέξεων του πρωτοτύπου, ίδια δομή.
   Διόρθωση: Αναδόμηση και αλλαγή εστίασης με σαφή παραπομπή.

3. Ορφανές ιδέες χωρίς παραπομπή
   Παράδειγμα: «Η τηλε-ιατρική μείωσε 30% τα ραντεβού δια ζώσης.»
   Διόρθωση: Πρόσθεσε πηγή και πλαίσιο: «Σε πρωτοβάθμια φροντίδα, αναφέρθηκε 30% μείωση (Author, 2023).»

4. Ασυνέπεια στυλ
   Παράδειγμα: Άλλοτε (Author, 2020), άλλοτε [1].
   Διόρθωση: Διάλεξε ένα στυλ και εφάρμοσέ το παντού.

5. Ασάφεια πολλαπλών πηγών
   Παράδειγμα: «Κάποιοι λένε ότι…»
   Διόρθωση: Ονόμασε και ομαδοποίησε: «Μετα-αναλύσεις δείχνουν… (A, 2018; B, 2019).»

Πώς ελέγχω το κείμενο για ομοιότητες και λογοκλοπή ηθικά και πρακτικά;

Χρησιμοποίησε εργαλεία ομοιότητας ως «καθρέφτη» για να εντοπίσεις αποτυχημένες παραφράσεις ή ξεχασμένες παραπομπές, όχι για να «καλύψεις» προβλήματα με μηχανικές αλλαγές. Διόρθωσε ουσιαστικά: ξαναδιάβασε την πηγή, αναδόμησε, και πρόσθεσε σαφείς παραπομπές. Φύλαξε στιγμιότυπα και τελική λίστα «Αναφορές» ως τεκμήριο επιμέλειας.

Τι σημαίνουν τα ποσοστά

Χαμηλό ποσοστό δεν εγγυάται ποιότητα αν οι λίγες ομοιότητες είναι σοβαρές. Υψηλό ποσοστό δεν είναι αυτόματα πρόβλημα αν προέρχεται από «σταθερές» (τίτλος μαθήματος, πρότυπα δηλώσεις). Δες τα matches, όχι μόνο τον αριθμό.

Πρακτικό πλάνο διόρθωσης

1. Εντόπισε «μπλοκ» ομοιοτήτων >10 λέξεων.
2. Έλεγξε αν πρόκειται για αυτούσια παράθεση χωρίς εισαγωγικά → διόρθωσε.
3. Αν είναι παραφράσεις-καθρέφτες → ξανάγραψε με νέα δομή.
4. Εξασφάλισε ότι κάθε ιδέα τρίτων έχει καθαρή παραπομπή.

Πώς ενσωματώνω πηγές ομαλά ώστε να ρέει το κείμενο;

Σύστησε την πηγή (ή το εύρημα) πριν την παραπομπή, εξήγησε γιατί τη χρησιμοποιείς, και μετά δείξε πώς συνδέεται με το επιχείρημά σου. Απόφυγε «γυμνές παραθέσεις». Η ροή χτίζεται εντός παραγράφων με θεματική πρόταση και λογικές γέφυρες.

Δομή παραγράφου που «κρατάει»

• Θεματική πρόταση: τι λες εσύ.
• Τεκμήρια: τι βρίσκουν οι πηγές (με παραπομπές).
• Σύνδεση: πώς αυτό υπηρετεί τη δική σου θέση.

Δες πρακτικό οδηγό για ροή παραγράφων: Οπτική ροή προτάσεων μέσα σε παράγραφο με έμφαση στη θεματική πρόταση.

Παράδειγμα από εκπαίδευση

Θεματική: «Η διαμορφωτική αξιολόγηση στη δευτεροβάθμια βοηθά στη μετα-γνώση». Τεκμήρια: 2–3 μελέτες με παραπομπές. Σύνδεση: τι σημαίνει για τον σχεδιασμό του δικού σου ερωτηματολογίου.

Συνήθη «σήματα» ενσωμάτωσης

«Σύμφωνα με…», «Νεότερες μελέτες δείχνουν…», «Σε αντίθεση με…», «Συνεπώς…». Αυτά βοηθούν τον αναγνώστη να καταλάβει πώς «δουλεύει» η πηγή μέσα στο επιχείρημά σου.

Πώς τεκμηριώνω δεδομένα, αριθμούς και σχήματα χωρίς λογοκλοπή;

Για κάθε νούμερο, πίνακα ή σχήμα που δεν είναι δικά σου, πρόσθεσε σαφή αναφορά στην πηγή και, όπου απαιτείται, άδεια αναπαραγωγής/προσαρμογής. Αν αναλύεις δευτερογενή δεδομένα, περιέγραψε πηγή, έτος, μέθοδο συλλογής και τυχόν περιορισμούς.

Ρεαλιστικά παραδείγματα

• Στατιστική σύνοψη: Όταν αναφέρεις μέση τιμή και τυπική απόκλιση, δώσε πηγή και δείξε πώς αναγιγνώσκεται. Για αναφορά τι να αναφέρεις στους περιγραφικούς δείκτες, δες τον οδηγό Το «σχήμα» των δεδομένων: κέντρο και διασπορά με μια ματιά.
• Αναφορά αποτελεσμάτων ελέγχων: Αν παραθέτεις αποτελέσματα t-test από άλλη μελέτη, φρόντισε για ακριβή παράθεση/παράφραση και παραπομπή. Για μορφή αναφοράς, δες Οπτικός οδηγός για την επιλογή στατιστικού τεστ και Οπτική σύνοψη t-test, συσχέτισης και παλινδρόμησης σε ενιαίο στιλ.

Προσαρμογή σχημάτων

Αν «ξανασχεδιάζεις» διάγραμμα, γράψε «Προσαρμογή από [Συγγραφέας, Έτος]» όπως απαιτεί το στυλ. Η μη αναφορά θεωρείται λογοκλοπή εικαστικού υλικού.

---

Πίνακας «Αδύναμο vs Δυνατό» για επιλογή παράθεσης/παράφρασης

Περίπτωση	Αδύναμη εκδοχή	Δυνατή εκδοχή
Ορισμός κλειδί	Παράφραση ορισμού με συνώνυμα	Αυτούσια παράθεση 20–30 λέξεων με σελίδα
Περιγραφή θεωρίας	Μεγάλη αυτούσια παράθεση	Παράφραση + δική σου σύνδεση με ερευνητικό ερώτημα
Σύγκριση ευρημάτων	Ασύνδετες παραθέσεις	Σύνοψη τάσεων + στοχευμένη μικρή παράθεση

---

Πριν συνεχίσεις: checklist για χρήση πηγών χωρίς λογοκλοπή

• Κατάλαβα πλήρως την πηγή πριν γράψω; Μπορώ να την εξηγήσω προφορικά;
• Έκανα ουσιαστική αναδόμηση στη παράφραση (όχι αλλαγή 2–3 λέξεων);
• Έβαλα εισαγωγικά και σελίδα σε κάθε αυτούσια παράθεση;
• Κάθε ιδέα τρίτων έχει ενδοκείμενη παραπομπή;
• Η λίστα «Αναφορές» ταιριάζει 1:1 με τις ενδοκείμενες παραπομπές;
• Εφάρμοσα το ίδιο στυλ (APA/MLA/Chicago) παντού;
• Ομαδοποίησα πηγές χωρίς να «φορτώσω» προτάσεις;
• Έβαλα πηγή σε κάθε αριθμό/ποσοστό/σχήμα;
• Έλεγξα ομοιότητες και διόρθωσα ουσιαστικά, όχι μηχανικά;
• Η φωνή μου (θέση/σύνδεση) ακούγεται καθαρά ανάμεσα στις πηγές;